GymSphere — SalonunHENÜZ AÇILMADI

Diyelim ki ana ekrandaki küreye bastın ve karşına çıkan ilk şey gri bir kutu: "Bu paket henüz açılmadı".

O kutu ekranın en üstünde durur ve içerik okunmaya başlamadan alanın kapalı olduğunu söyler.

Sıra bilerek böyle: aynı not sayfanın altında olsaydı kullanıcı önce listeyi görür, "demek çalışıyor" der ve aşağı inince yanıldığını anlardı. Yanlış bir zihinsel model kurup sonradan düzeltmek, hiç kurmamaktan pahalıdır — kullanıcı ürünün kendisine değil, ürünün ne söylediğine güvenmeyi bırakır.

Bu ekranda gördüğün liste bir vaattir, bir hizmet değil. Salon aramak istiyorsan bugün çalışan yol web tarafındadır.

Buna sistemde "kapalı alan vitrini" denir.

Diyelim ki notun altında mavi çerçeveli bir kutu açıldı, sağ üst köşesinde "ÖRNEK GÖRÜNÜM" yazıyor ve içinde üç salon kartı duruyor.

O çerçeve kaldırılamaz bir dürüstlük işaretidir: içindeki her şey örnektir ve hiçbir kartına basılamaz.

Basılabilir görünen ama çalışmayan bir düğme, vitrini yalancı çıkarır. Bu yüzden demo içeriği dokunmaya kapalı çizilir ve ekran okuyucunun ağacına da "burada düğme var" diye geçmez. Rozet de metin olarak eklenmez, çerçevenin kendisine gömülüdür — çerçeve varsa rozet vardır, biri kalıp öteki unutulamaz.

Kartlara dokunmayı deneme; buradaki iş görmek, seçmek değil. Gerçek liste açıldığında aynı yerleşimi tıklanabilir hâlde göreceksin.

Buna sistemde "demo çerçevesi" denir.

Diyelim ki listedeki ilk kart "Örnek Salon C" ve sağında gri bir "REKLAM" etiketi var; altındaki iki kartta böyle bir etiket yok.

Reklamlı gösterimler organik listeye karıştırılmaz; ayrı, etiketli ve en fazla üç slotluk bir blokta durur.

İki sebebi var ve ikisi de kodda yazılı. Birincisi hukuki: reklam anlaşmasına dayanan sıralama sonuçlarının "reklam" olarak etiketlenmesi zorunludur, ayrı blok bunu tartışmasız hâle getirir. İkincisi teknik: reklam slotları sayfalama sırasında kaymaz, yani ikinci sayfada aynı salonu tekrar görmezsin. Aynı salon hem reklamda hem organikte çıkarsa organik listeden düşülür.

En üstteki kart "en iyi salon" demek değildir; "parasını ödemiş salon" demektir. Karşılaştırmanı etiketsiz kartlar üzerinden yap.

Buna sistemde "ücretli öne çıkarma bloğu" (sponsored slot) denir.

Diyelim ki reklam kartının çerçevesi gri, altındaki iki organik kartın çerçevesi mavi ve bunun bir kayırma olduğunu düşündün.

Tam tersi: reklam kartı bilerek NÖTR çerçeve taşır, marka rengi yalnız organik kartlardadır.

Vurgulu bir çerçeve reklamı organikten güçlü gösterirdi ve etiketin işini geri alırdı. Ayrım renkte tutulur, ağırlıkta değil. Çerçevelerin görünür olması da tercih değil ölçüm sonucu: eski hâlde kart kenarları arayüz öğesi eşiğinin (3.0) altında kalıyordu ve kartlar birbirine yapışık görünüyordu; şimdi nötr kenar 3.2640, marka kenarı 6.5562 kontrast taşıyor.

Kartın çerçeve rengine bakarak hangisinin reklam olduğunu ayırt edebilirsin, ama asıl işaret yazılı etikettir.

Buna arayüz dünyasında "ayrım renkte, ağırlıkta değil" kuralı denir.

Diyelim ki "Örnek Salon A" kartında "Moda · 0,8 km" yazıyor ve bu mesafenin nereden geldiğini merak ettin.

Mesafe, senin o anki koordinatınla salonun pinlenmiş koordinatı arasındaki kuş uçuşu uzaklıktır ve her istekte yeniden hesaplanır.

Hesap iki adımlıdır. Önce kaba bir dikdörtgen çizilir — bu, veritabanı indeksinin kullanılabildiği ucuz adımdır ve yarıçapın dışındaki uzak kayıtları en baştan eler. Sonra dikdörtgenin köşelerinde kalan, yarıçap dışı kayıtlar küresel mesafe formülüyle tek tek düşürülür. Tek adımda yapılsaydı ya yavaş olurdu ya da köşelerdeki salonlar listeye sızardı.

Yarıçapı daraltmak listeyi hızlandırmaz, yalnız daraltır; hız zaten ön filtreden gelir. Bir salon listede yoksa ya yarıçap dışındadır ya da pini girilmemiştir.

Buna sistemde "kaba dikdörtgen ön-filtresi + Haversine" denir.

Diyelim ki mesafenin yanında küçük yeşil bir nokta ve "Açık" yazısı var, saat ise akşam 21:40.

O yazı salonun kendi girdiği çalışma saatlerinden o an hesaplanır; işletme "açığım" diye bir düğmeye basmaz.

Karar üç veriye bakar: bugünün haftanın hangi günü olduğu, günün kaçıncı dakikasında bulunduğun ve o gün için girilmiş açılış-kapanış dakikaları. Saat dilimi sabit bir toplamayla çözülür çünkü Türkiye 2016'dan beri UTC+3'te sabittir ve yaz saati uygulaması yoktur. İşletmenin elle işaretlediği bir "açık" bayrağı olsaydı, kapanışta kimse basmayı unutunca salon gece boyunca açık görünürdü.

Bir salon açık görünmüyorsa bunun iki sebebi vardır ve ikisi kodda tek satırda durur: ya o an gerçekten kapalıdır ya da o gün için hiç saat kaydı girmemiştir.

Buna sistemde "çalışma saatinden türetilen açıklık" denir.

Diyelim ki "Serbest ağırlık", "Havuz", "Sauna" yazan mavi çipleri gördün ve "bunları salon kendi mi yazıyor" diye sordun.

Hayır — olanaklar serbest metin değildir, 21 anahtardan oluşan kapalı bir listeden seçilir.

Serbest bırakılsaydı on bin salon "duş", "duşlar", "Duş var" yazardı ve olanak filtresi hiçbir şey bulamazdı. Sabit anahtar + arayüzde çeviri düzeni, filtreyi hem çalışır hem çok dilli tutar. Aramaya bilinmeyen bir anahtar gönderilirse sessizce atılır; uydurma bir filtre sorgusu veritabanına girmez.

Aradığın olanağı çip olarak görmüyorsan o olanak henüz listede yok demektir — salonun onu yazmamış olması ihtimali ayrı bir durumdur.

Buna veri dünyasında "kapalı anahtar kümesi" (controlled vocabulary) denir.

Diyelim ki "Örnek Salon A" kartında "Şu an sakin · %28" ve altında ince mavi bir çubuk var; "Örnek Salon C" kartında ise doluluk hiç yok.

Doluluk yalnız kapasitesini paylaşan salonlarda görünür; kapasite yoksa yüzde uydurulmaz ve kart doluluk çizmez.

Yüzde bir paydaya muhtaçtır. Salon kapasitesini girmediyse elde pay vardır, payda yoktur — uydurma bir paydayla üretilen yüzde, doğru görünen yanlış bir sayı olur ve kullanıcı ona bakarak salona gitme kararı verir. "Sakin / yoğun" sözü de ham yüzdeden değil, yüzdenin düştüğü seviyeden gelir; seviyelerin sınırları sunucuda sabittir: %35 altı sakin, %70 altı orta, %95 altı yoğun, üstü dolu.

Doluluk göstermeyen bir kart "boş salon" demek değildir; "kapasitesini paylaşmamış salon" demektir. Karşılaştırmayı doluluk gösteren kartlar arasında yap.

Buna sistemde "doluluk seviyesi" (occupancy level) denir.

Diyelim ki reklam kartında etiket ikonuyla "Açılışa özel: ilk ay yarı fiyat" yazıyor ve bunun bizim yazdığımız bir metin olduğunu sandın.

Kampanya başlığını işletme kendi panelinden yazar; keşif listesi yalnız o an yayında olanı taşır.

Kampanyanın bir başlangıç ve bitiş anı vardır; liste kurulurken içinde bulunduğun an bu aralığın içinde değilse başlık karta hiç düşmez. Süresi geçmiş kampanyayı kartta bırakmak, kapıya gidip "o kampanya bitti" cevabını almak demektir — ilan sitelerinde en çok şikâyet edilen şey tam budur ve arada ilan sitesi olmamasının anlamı da budur.

Kartta gördüğün kampanya o an yayındadır. Yine de fiyatın kendisi burada yazmaz; fiyat salonun sayfasındadır.

Buna sistemde "yayın penceresi olan kampanya" denir.

Diyelim ki demo listesinin sonunda "Organik sıralama mesafe, profil doluluğu ve tazelikle kurulur; ölçüt her zaman ekranda yazar." cümlesini okudun.

Bu cümle bir pazarlama sözü değil, sunucudaki sıralama açıklamasının kısaltılmış hâlidir ve web tarafında tam metni bir uçtan okunabilir.

Sıralama kriterlerinin açıklanması bir yükümlülüktür ve açıklama metni ağırlıkların durduğu dosyanın İÇİNDE yazılır. Böylece ağırlık değişirse açıklama da değişir; ikisi ayrışıp açıklama yalana dönemez. Metni ayrı bir yerde tutsaydık, bir gün mesafe ağırlığı düşer, ekranda hâlâ eski oran yazardı.

Bir salonun neden üstte olduğunu merak edersen ölçütü tahmin etmen gerekmez; web keşif sayfasındaki "Sıralama nasıl yapılıyor?" bağlantısı listeyi sunucudan çeker.

Buna sistemde "sıralama şeffaflığı" (ranking disclosure) denir.

Diyelim ki demo listesinin en altında telefon ikonuyla "numaran yalnız onayınla o salona gider" yazıyor ve bunun ne kadar bağlayıcı olduğunu merak ettin.

Numaranın salona gitmesi için iki şey birden gerekir: giriş yapmış olman ve rıza kutusunu işaretlemen. İkisi de sunucuda ayrıca kontrol edilir.

Rıza kutusu yalnız arayüzde kontrol edilseydi, isteği elle kuran biri kutuyu atlayabilirdi — ve savunması olmayan bir aktarım kalırdı. Ayrıca o an ekranda gösterilen rıza metninin aynısı kayda yazılır: metin ileride değişse bile eski kayıt kendi metnini taşır. İspat yükü bizde olduğu için metnin kopyası kayıtta durur.

Bir salonla ilgilendiğini bildirmek geri alınabilir bir karardır; kaydı sildiğinde kayıt tamamen silinir, "geri çektim ama sizde duruyor" hâli yoktur.

Buna sistemde "ilgi talebi" (lead) ve "rıza metni kopyası" denir.

Diyelim ki demo listesinde hiçbir yerde fiyat görmedin ve bunu bir eksiklik sandın.

Fiyat bu ekranda bilerek yoktur.

İki gerekçe üst üste biner. Birincisi: açılmamış bir alanda fiyat göstermek, bugün tutulamayacak bir söz vermektir — kullanıcı o rakamı hatırlar, alan açıldığında rakam farklı olur. İkincisi: uygulama içinden satın alma yolu açılmaz, davranış bekçisi bu ekranda para işareti aramaktadır. Web tarafındaki gerçek salon sayfasında paket fiyatları vardır ve orada "en düşük paketten başlayan" biçiminde gösterilir.

Fiyat karşılaştırması yapmak istiyorsan bugün doğru yer web keşfidir; uygulama ekranı hangi bilgilerin karta düşeceğini gösterir, rakamı değil.

Buna ürün dünyasında "tutulamayacak söz vermeme" kuralı denir.